Badania Wariograficzne - pytania i odpowiedzi

 

Jak działa wariograf?

Wariograf (poligraf) jest urządzeniem rejestrującym równolegle przebieg co najmniej 3 procesów fizjologicznych:

  • przebiegu pracy serca (zmiany tętna i ciśnienia tętniczego krwi),
  • przebiegu czynności oddychania (zmiany cyklu oddechowego, rejestracji dokonuje się z klatki piersiowej i z przepony),
  • reakcji skórno-galwanicznej (zmiany oporności (przewodnictwa) skóry).

 

Wariograf elektroniczny wyposażony jest w 4 lub 5 modułów rejestrujących; zapis zmian fizjologicznych dokonywany jest tuszem lub termicznie na przesuwającej się ze stałą prędkością taśmie papieru.

 

Wariograf komputerowy wykorzystuje takie same czujniki jak wariograf elektroniczny, z tym że zapis zmian emocjonalnych dokonywany jest na dysku twardym komputera i wyświetlany na ekranie monitora.

 

Uzyskany podczas badania wariograficznego zapis poddawany jest następnie analizie przez eksperta prowadzącego badanie. Wariograf komputerowy wyposażony jest dodatkowo w program komputerowy wspomagający eksperta w ocenie uzyskanego zapisu zmian fizjologicznych. Należy podkreślić, że ma on wspomagać, a nie zastępować eksperta podczas analizy poligramu.

 

 

Czy wariograf lub poligraf to wykrywacz kłamstw? Czy wykrywacz kłamstw wykrywa kłamstwa?

 

Wariograf jest urządzeniem rejestrującym wybrane procesy fizjologiczne, najczęściej są to: zmiany tętna i ciśnienia tętniczego krwi, zmiany cyklu oddechowego, zmiany oporności skóry.

 

Wariograf nic nie wykrywa, nie może więc wykryć także kłamstwa. Wariograf nie wskazuje co jest przyczyną występowania rejestrowanych zmian emocjonalnych. Kłamstwo może być jedną z wielu przyczyn występowania zmian emocjonalnych w czasie badania wariograficznego.

 

A więc „wykrywacz kłamstw” od czasu do czasu umożliwi także stwierdzenie czyjegoś kłamstwa.

 

Czy można wykryć kłamstwo przeprowadzając badanie wariograficzne?

 

Załóżmy, że celem badania wariograficznego jest ustalenie kierunku studiów studenta Uniwersytetu Warszawskiego. Badany twierdzi, że jest studentem IV roku prawa. Podczas badania największe zmiany emocjonalne są rejestrowane po zadaniu pytań dotyczących psychologii i III roku studiów. Jeżeli następnie w sekretariacie Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego uzyskamy potwierdzenie, że badana osoba jest faktycznie studentem III roku na tym wydziale, będziemy mogli powiedzieć, że „wykryliśmy kłamstwo” badanej osoby.

 

Jak wygląda procedura badania wariograficznego?

 

Osoba prowadząca badanie po pierwsze zapoznaje się z przedmiotem badań. Następnie przygotowuje koncepcję badań i szkic testów. Uzgadniany jest czas i miejsce badania oraz sposób przygotowania się osób, które mają być poddane badaniu wariograficznemu.

 

Podczas badania przeprowadza się rozmowę z badaną osobą pod kątem jej stanu zdrowia i samopoczucia w dniu badania.

 

W dalszej kolejności, zapoznaje się osobę badaną z technicznymi i psychofizjologicznymi aspektami badania. Umożliwia się jej przedstawienie swojego stanowiska, czy też swojej wersji zdarzeń.

 

Następnie osoba badana zapoznawana jest z pytaniami które będą jej zadawane w czasie badania wariograficznego. Osoba badana proszona jest także o podjęcie decyzji, czy wyraża zgodę na ich przeprowadzenie. Zgoda powinna być wyrażona na piśmie.

 

Po wyrażeniu zgody na badanie wariograficzne, na ciele osoby instaluje się czujniki. Kolejnym etapem jest zadanie osobie badanej przygotowanych testów, serii pytań. Testy dotyczące wyjaśnianej sprawy prezentuje się kilkakrotnie. Między poszczególnymi seriami robione są krótkie przerwy umożliwiające odpoczynek osobie badanej oraz wymianę spostrzeżeń czy zgłoszenie wątpliwości.

 

Jak długo trwa badanie wariograficzne?

 

Większość badań trwa od 60 do 90 minut. W przypadku skomplikowanych badań wariograficznych czas ich trwania może wynieść do 3 godzin lub mogą one zostać podzielone na więcej niż jedną sesję.

 

Od czego zależy dokładność badań z wykorzystaniem wariografu?

 

To czy wynik badania z wykorzystaniem wariografu wykazuje to, co powinien wykazać i z jaką dokładnością to wykazuje uzależnione jest od kilku ściśle powiązanych ze sobą czynników. Najistotniejsze są kwalifikacje prowadzącego badanie, w dalszej kolejności należy wymienić warunki badania jak i osobę poddawaną badaniu.

 

Co wpływa na wartość diagnostyczną badań wariograficznych?

 

Osoba prowadząca badanie wariograficzne:

 

  • umiejętność obsługi wariografu,
  • znajomość akceptowanych technik badawczych,
  • podstawowa znajomość prawa, psychologii i fizjologii,
  • umiejętność właściwego przygotowania badań, w tym testów,
  • umiejętność stworzenia właściwej atmosfery badania,
  • posiadanie doświadczenia zawodowego i życiowego,
  • umiejętność właściwej oceny uzyskanych zapisów zmian emocjonalnych,
  • umiejętność formułowania wniosków z przeprowadzonych badań,
  • uczciwość i obiektywizm.

 

Warunki badania:

 

wariograf

 

  • sprawny i rejestrujący przynajmniej zmiany tętna i ciśnienia tętniczego krwi, zmiany cyklu oddechowego oraz zmiany oporności skóry,
  • produkowany seryjnie;

 

pomieszczenie zapewniające właściwe warunki badania

 

  • ciche, ograniczające liczbę bodźców słuchowych i wzrokowych, działających na badanego,
  • ciepłe,
  • umożliwiające osobie badanej skupienie się na zadawanych pytaniach, a więc nie powinno się badać np. w pomieszczeniach, w których badany był przesłuchiwany, okazywany itp.,
  • właściwie wyposażone,
  • w pomieszczeniu w czasie badania powinni znajdować się tylko badany i badający; osoby trzecie: konwój, przedstawiciel organu procesowego, obrońca, a także osoby towarzyszące biegłemu mogą obserwować przebieg badania na monitorze w innym pomieszczeniu;

 

Osoba badana:

 

  • stan zdrowia osoby badanej,
  • samopoczucie w dniu badania,
  • właściwe przygotowanie się do badań,
  • współpraca z prowadzącym badanie.

 

 

Czy osoba niewinna może niekorzystnie dla siebie reagować w czasie badań z wykorzystaniem wariografu?

 

Na przełomie lat 70-tych i 80-tych XX wieku polscy eksperci zauważyli, że mimo bardzo szczegółowej procedury badań wariograficznych okazało się, że jest możliwe, aby osoba niewinna reagowała na pytania krytyczne emocjonalnie, w sposób dla siebie niekorzystny (Widacki J., Analiza dwóch przypadków nadmiernych reakcji poligraficznych osób niewinnie podejrzanych o zabójstwo, Arch. Med. Sąd. I Krym., T. XXXV; Krzyścin A., Nieprawidłowe reakcje fizjologiczne niektórych niesprawców badanych za pomocą poligrafu. Problemy Kryminalistyki, Warszawa 1981, nr 151-152). Dotyczyło to jednak niewielkiego odsetka badań.

 

Według naszych doświadczeń wystąpienie większych zmian emocjonalnych na pytania krytyczne niż na pytania kontrolne (w testach pytań kontrolnych/porównawczych), mimo braku związku badanej osoby z wyjaśnianym zdarzeniem, może być spowodowane:

 

  • nieumiejętnym prowadzeniem badania przez eksperta,
  • ukrywaniem przez osobę badaną istotnych informacji związanych ze sprawą,
  • obawą przed ujawnieniem innych niekorzystnych dla badanej osoby zdarzeń,
  • wyjątkowo słabą odpornością na stres osoby badanej,
  • niezwykle silnymi, negatywnymi, przeżyciami związanymi z wyjaśnianą sprawą.

 

W kryminalistycznych badaniach śladów pamięciowych wszystkie powyższe zagrożenia są brane pod uwagę, uwzględnia się w nich również skrajnie niekorzystne warunki badania jak np.:

 

  • użycie przemocy fizycznej czy psychicznej wobec osoby, która ma być badana np. celem wymuszenia przyznania się do winy,
  • badanie osoby po okresie długotrwałego aresztowania, zwłaszcza, jeśli w jego czasie była ona wielokrotnie i intensywnie przesłuchiwana.

 

Podstawowym warunkiem wykluczenia takich przypadków jest oczywiście uczciwość i obiektywizm osoby prowadzącej badanie wariograficzne.

 

Czy wariograf jest urządzeniem nieomylnym?

 

Podobnie jak w innych dziedzinach kryminalistyki, to nie urządzenie prowadzi badania. Prowadzi je ekspert i to od jego kwalifikacji zależy wiarygodność badania. Jeżeli ktoś może być omylny to właśnie ekspert.

 

 

Czy konieczne jest, aby badanie z wykorzystaniem wariografu zostało przeprowadzone we wczesnej fazie postępowania, tzn. w ciągu 48 godzin od zatrzymania osoby podejrzanej?

 

Podobne generalizacje szkodzą nie tylko samym badaniom, ale i rzetelnym ekspertom zajmującym się zawodowo przeprowadzaniem badań wariograficznych. Tam gdzie terminu badań nie wymuszają terminy procesowe, nie jest zagrożone zdrowie i życie ludzkie lub nie ma groźby utraty istotnych dowodów, najważniejsze jest właściwe przygotowanie i przeprowadzenie badań. Upływ kilku dni czy tygodni, a nieraz nawet miesięcy, nie ma istotnego znaczenia. Szybkość działania nie może w sposób niekorzystny wpływać na wiarygodność badania i dochodzenie do prawdy materialnej.

 

 

Czy udział w czynnościach procesowych wywołuje trudne do uchwycenia skojarzenia i uwrażliwienie emocjonalne, które później uniemożliwiają jednoznaczną interpretację zarejestrowanych przez wariograf zmian emocjonalnych?

 

Argumenty te nie są w żaden sposób naukowo potwierdzone, są to obiegowe opinie osób niemających doświadczenia w prowadzeniu badań psychofizjologicznych. Podobne problemy mogą dotyczyć tylko niewielkiej części badanych osób. O wyniku badania będą przede wszystkim decydowały kwalifikacje eksperta, w dalszej kolejności należy wymienić stan zdrowia badanej osoby, jej motywację, właściwe przygotowanie do badania, warunki, w jakich badania są przeprowadzane i dopiero w dalszej kolejności możemy mówić o ewentualnym wpływie czynności procesowych, w których badana osoba brała udział, choć ich znaczenie jest oczywiście brane pod uwagę na równi z innymi czynnikami.

 

Czy wariograf (poligraf) może wskazać nieprawdę?

 

Wariograf albo jest sprawny albo nie. Jeżeli jest sprawny, rejestruje podczas badania wybrane parametry pracy organizmu badanej osoby. Wariograf nie wskazuje prawdy lub nieprawdy. Wariograf służy do rejestracji wielu (różnych) krzywych zmian fizjologicznych, i stąd jego nazwa.

 

Czy można oszukać wariograf?

Nie można oszukać wariografu. Wariograf nie myśli, nie ocenia, nie wyciąga wniosków. Od tego jest ekspert. Z logicznego punktu widzenia można mówić o możliwości oszukania eksperta. Czy jest to możliwe? Jest to bardzo mało prawdopodobne, chyba że badanie będzie prowadziła osoba nieposiadająca odpowiednich kwalifikacji.

 

Co jest źródłem rejestrowanych podczas badania z wykorzystaniem wariografu zmian fizjologicznych?

 

Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że źródłem występowania tych zmian są:

 

  • emocje wzbudzone podczas zdarzenia i zapisane w systemie nerwowym badanej osoby,
  • emocje związane z określonym zdarzeniem, zapisane w systemie nerwowym badanej osoby, a dotyczące wyjaśnianego szczegółu,
  • obawa przed odpowiedzialnością,
  • obawa przed kompromitacją,
  • poczucie winy,
  • inne (w tym kłamstwo, np. związane ukrywania istotnych faktów).

 

Co zrobić jak wynik badania jest dla nas niekorzystny a jesteśmy niewinni?

 

Jeżeli osoba badana jest przekonana, że podczas jej badania został popełniony błąd, ma prawo:

 

w badaniach procesowych:

 

  • zwrócić się do organu procesowego o ponowne przeprowadzenie badań,
  • przeprowadzić badanie we własnym zakresie jako dowód prywatny;

 

w badaniach prywatnych:

 

  • zwrócić się do eksperta, który przeprowadził badanie, o ponowne przeprowadzenie badania,
  • zwrócić się do innego eksperta o wydania opinii w tej samej sprawie.

 

 

Kiedy powinno poinformować się osoby zainteresowane o zamiarze przeprowadzenia badań z wykorzystaniem wariografu i uzyskać od nich zgodę na poddanie się im?

 

O zamiarze przeprowadzenia badań osoba badana powinna zostać poinformowana co najmniej 48 godzin przed badaniem. Powinna także otrzymać informacją na temat właściwego przygotowania do badania. Badanie można przeprowadzić w szybszym terminie, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami np. chęć wyjazdu na urlop osoby badanej, możliwość odzyskania skradzionego mienia, upływem czasu zatrzymania przez policję itp. Z naszych doświadczeń wynika, że im krótszy czas przygotowania się badanych osób do badania tym większe problemy podczas badania. Niewłaściwa i niekorzystna w punktu widzenia wiarygodności badania wariograficznego jest sytuacja kiedy jest ono przeprowadzane z zaskoczenia.

 

Czy podczas badania wariograficznego można wprowadzać w błąd osobę badaną?

 

Nie można tego robić, tak jak stosować podstępu, zadawać pytań podchwytliwych, wieloznacznych czy z zaskoczenia.

Wszystkie prawa zastrzeżone © Edward Lewandowski

Nasze badania

 

• kryminalistyczne badania śladów pamięciowych

• badania przedzatrudnieniowe

• badania kontrolne

• badania wyjaśniające

badania prywatne

Edward Lewandowski

 

Wariograf

 

Kryminalistyczne badania

śladów pamięciowych

 

E-mail: lewandowski@sladypamieciowe.pl

Tel: +48 668 162 002

Tel: +48 602 250 305

Wariograf, wykrywacz kłamstw, poligraf czy urządzenie rejestrujące nieświadome reakcje organizmu badanej osoby? – wszystkie te określenia wskazują na to samo urządzenie. Najbardziej uniwersalnym określeniem, jest wariograf (lub: badanie wariograficzne, z wykorzystaniem wariografu, czy wreszcie wariografem).
Podczas badania wariografem (lub: z użyciem wariografu) możemy stwierdzić istnienie śladu pamięciowego zarejestrowanego w systemie nerwowym osoby badanej. Nie możemy przy pomocy badań wariografem stwierdzić bezpośrednio kłamstwa tej osoby.