Zapisy art. 192a i 199a kodeksu postępowania karnego  w sposób jednoznaczny rozstrzygają o możliwości wykorzystania badań psychofizjologicznych  w procesie karnym. Dotyczy to zarówno badań poligraficznych  zwanych też badaniami wariograficznymi, wariografii kryminalistycznej  czy też kryminalistycznych badań śladów pamięciowych . We wszystkich tych badaniach stosuje się środek techniczny w postaci urządzenia rejestrującego nieświadome reakcje organizmu badanej osoby.

 

Art. 192a umieszczony w rozdziale o świadkach rozstrzyga o zakresie i celu, w jakim mogą być prowadzone badania na jego podstawie. Brzmi on.

 

§1 W celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów można pobrać odciski daktyloskopijne, wymaz ze śluzówki policzków, włosy, ślinę, próby pisma, zapach, wykonać fotografię osoby lub dokonać utrwalenia głosu. Po wykorzystaniu w sprawie, w której dokonano pobrania lub utrwalenia, pobrany lub utrwalony materiał zbędny dla postępowania należy niezwłocznie usunąć z akt i zniszczyć.

 

§2 W wypadkach, o których mowa w §1, za zgodą osoby badanej biegły może również zastosować środki techniczne mające na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu tej osoby.

 

Art. 192a określa sytuacje, w których biegły może stosować środki techniczne mające na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu osoby badanej:

 

1.    W celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych.

2.    W celu ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów.

 

Pierwszy cel dotyczy sytuacji, gdy krąg osób, które mogły popełnić przestępstwo jest duży (kilka, kilkanaście czy nawet kilkadziesiąt osób) i zadaniem biegłego będzie ustalenie, które z badanych osób, z dużym prawdopodobieństwem, nie mają związku z popełnionym przestępstwem. W ten sposób można znacznie przyspieszyć czynności wykrywacze i obniżyć koszty postępowania przygotowawczego.

 

Drugi cel dotyczy sytuacji, gdy w postępowaniu przygotowawczym zabezpieczone są ślady i niezbędne jest ustalenie ich wartości dowodowej. Mogą to być ślady biologiczne, linii papilarnych, mechanoskopijne, użycia broni palnej, pamięciowe itp. W przypadku niemalże każdego rodzaju śladu mogą pojawić się wątpliwości np., kiedy i w jakich okolicznościach on powstał, albo gdzie przebywała, lub co w krytycznym czasie robiła podejrzewana osoba (sprawdzenie alibi).   

 

Art. 199a brzmi - stosowanie w czasie badania przez biegłego środków technicznych mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu badanej osoby możliwe jest wyłącznie za jej zgodą. Przepisu art. 199 nie stosuje się.

 

Artykuł ten umieszczony jest w rozdziale o biegłych. Badania, o których w nim mowa odnoszą się do świadków oraz podejrzanych i oskarżonych i mogą być przeprowadzone zarówno w ramach postępowania przygotowawczego w fazie in personam jak i w postępowaniu sądowym.  

 

Wydanie postanowienia o powołaniu biegłego w omawianych badaniach wymaga uzyskania uprzedniej zgody od osoby, która ma być badana. Brak takiej zgody nie może być tłumaczony na niekorzyść osoby, która odmówi zgody na poddanie się badaniom mającym na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu. Zgodę taką w formie pisemnej powinien uzyskać organ prowadzący postępowanie. Niedopuszczalne są jakiekolwiek naciski ze strony organów ścigania. Zgoda powinna być złożona swobodnie, wyraźnie i wprost .

 

Niezależnie od zgody uzyskanej przez organ procesowy, zgodę w formie pisemnej na przeprowadzenie badań, będzie musiał uzyskać też biegły. Wynika, to z faktu, że dopiero podczas spotkania z biegłym, badany uzyska właściwą wiedzę na czym polegają i jak będą przebiegały badania oraz jakie pytania ma zamiar zadawać mu biegły. Na tym etapie badany będzie miał pełną świadomość na co się godzi. Nie może też być wątpliwości, że badany został poinformowany o prawie do cofnięcia swojej zgody na każdym etapie badania jak i o prawie nieodpowiadania na określone pytania np. dotyczące pewnych osób czy spraw nie związanych z prowadzonym postępowaniem (na przykład pytania kontrolne w testach pytań kontrolnych /porównawczych/) itp.

 

Jak widać, niezależnie od udzielonej wcześniej zgody, badana osoba w każdym momencie badania może ją cofnąć i zrezygnować z dalszego udziału w badaniu bez podawania przyczyny.

 

 

Czas zarządzenia kryminalistycznych badań śladów pamięciowych

 

Moment zlecenia przeprowadzenia badań jest jedną z najistotniejszych kwestii, także, dlatego, że jej niedostateczne zrozumienie staje na przeszkodzie efektywnego wykorzystania możliwości tej techniki badań. Powszechna jest opinia, że zarówno badania poligraficzne, jak i badania z użyciem testów wiedzy o czynie, powinno być zlecane na jak najwcześniejszym etapie postępowania przygotowawczego. W przypadku kryminalistycznych badań śladów pamięciowych ta „zasada” jest też jak najbardziej aktualna. Istnieje natomiast zasadnicza różnica odnośnie przesłanek takiego działania. W prezentowanej przez nas koncepcji takie podejście wynika przede wszystkim z ekonomiki postępowania  a nie z uwagi na niebezpieczeństwo ujawnienia informacji, które mogłyby być istotne dla przygotowania badania. Sprawność i skuteczność działań mających na celu wykrycie sprawcy i znalezienie dowodów jego winy na wczesnym etapie czynności wykonywanych przez organa ścigania decyduje bardzo często o ich powodzeniu , a zawsze o ich kosztach. Ma również samoistną rolę profilaktyczną. Warto podkreślić, że niezależnie od momentu przeprowadzenia badań, ich główną rolą jest pomoc w efektywny i rzetelnym, a zatem wykorzystujących dostępne środki dowodowe, procesie karnym.

 

W tym miejscu warto wymienić, jakie możliwości pociąga za sobą przeprowadzenie kryminalistycznych badań śladów pamięciowych na wczesnym etapie postępowania przygotowawczego.

 

Po pierwsze, sprawdzenie czy przestępstwo faktycznie miało miejsce, czy zgłoszenie nie ma na celu fałszywego oskarżenia osoby lub grupy osób o niezgodne z prawem działanie lub jego przygotowywanie. Oczywiście mamy tu na myśli sytuacje, w których zachodzi podejrzenie takiego motywu działania. Celem może być także zweryfikowanie pierwszych informacji o przestępstwie.

 

Po drugie, sprawdzenie czy wskazana osoba lub grupa osób faktycznie dopuściła się zgłoszonego przestępstwa. Takie postępowanie może mieć swój cel w sytuacji, kiedy istnieje uzasadnione podejrzenie możliwości popełnienia przestępstwa przez wskazane osoby oraz z ich strony jest chęć czynnego udziału w wyjaśnieniu sprawy.

 

Po trzecie, ustalenie, kto dopuścił się zgłoszonego przestępstwa, w sytuacji, gdy sprawca lub sprawcy czynu nie są znani. Oczywiście warunkiem koniecznym jest tu możliwość wytypowania przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze osoby lub grupy osób podejrzewanych o dokonanie danego przestępstwa lub w nim udział.

 

Po czwarte, ustalenie miejsca lub miejsc ukrycia przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa lub pochodzących z przestępstwa, miejsca ukrycia zwłok czy też przetrzymywania uprowadzonej osoby. Sukces w tej materii w wyjątkowy sposób zależy od właściwej współpracy pomiędzy organem zlecającym badanie i osobą je przeprowadzającą oraz czasu zarządzenia badania.

 

Po piąte, ujawnienie i zabezpieczenie śladów pamięciowych mających istotne znaczenie dla prowadzonego postępowania.

 

Wymienione przykłady nie wyczerpują listy możliwości, jakie może przynieść wykorzystanie omawianej przez nas techniki w ramach wczesnych działań organów ścigania. Dotykają jednak kwestii najważniejszych z punktu widzenia dynamiki postępowania przygotowawczego, które z tego powodu chcielibyśmy jeszcze raz zaakcentować, chodzi mianowicie o czas jego trwania i co chyba najważniejsze koszty zarówno społeczne, tj. pomyłki sądowe, dolegliwe środki zapobiegawcze stosowane wobec niewinnych osób, przewlekłość postępowań przygotowawczych itp., oraz finansowe, tj. oszczędność sił i środków, uniknięcie odszkodowań za niesłuszne skazania i aresztowania itp.

 

 

Badania z wykorzystaniem poligrafu (wariografu) w KPK

Wariograf, wykrywacz kłamstw, poligraf czy urządzenie rejestrujące nieświadome reakcje organizmu badanej osoby? – wszystkie te określenia wskazują na to samo urządzenie. Najbardziej uniwersalnym określeniem, jest wariograf (lub: badanie wariograficzne, z wykorzystaniem wariografu, czy wreszcie wariografem).
Podczas badania wariografem (lub: z użyciem wariografu) możemy stwierdzić istnienie śladu pamięciowego zarejestrowanego w systemie nerwowym osoby badanej. Nie możemy przy pomocy badań wariografem stwierdzić bezpośrednio kłamstwa tej osoby.
03 marca 2018

Wszystkie prawa zastrzeżone © Edward Lewandowski

Nasze badania

 

• kryminalistyczne badania śladów pamięciowych

• badania przedzatrudnieniowe

• badania kontrolne

• badania wyjaśniające

badania prywatne

Edward Lewandowski

 

Wariograf

 

Kryminalistyczne badania

śladów pamięciowych

 

E-mail: lewandowski@sladypamieciowe.pl

Tel: +48 668 162 002

Tel: +48 602 250 305